Ostalgie, waar ligt de grens?

juli 17, 2009 at 10:49 pm Plaats een reactie

De Gedachnis kirche, de laatste stukken muur bij de East Side Galery en vele herdenkingsmonumenten: in Berlijn herinnert alles aan het verleden. En dat is niet voor niets. De stad speelt in alle grote gebeurtenissen in de geschiedenis van Europa een sleutelrol.
Het is dan ook niet gek dat er zowel bewust als onbewust overal in de stad verwijzingen zijn aangebracht naar vervlogen tijden. Op iedere hoek van de straat kan je een Trabi safari boeken – een ritje in DDR’s meest bekende, maar ook enige auto. Het DDR design Hotel, taxi’s in crème kleuren en Ampelmann soevenirsshops, allemaal dragen ze de heimwee uit die enkele Berliners voelen wanneer ze terug denken aan de DDR.

Veel populaire sociologische verschijnselen zijn ontdekt, maar zeker ook gecreëerd door de media. Vlotgeschreven artikelen stimuleren de zogenaamde ‘aha-erlebnis’ en wakkeren fenomenen aan voordat ze überhaupt bestaansrecht hebben gekregen.
Maar Ostalgie bestaat echt. Niet alleen in de kraampjes en op de weg, maar ook in de hoofden van de Berliners. Berlijnse studente Marie-Josee Hondius zegt dat haar hospita regelmatig met weemoed terug denkt aan de DDR. Want alles was toen goed geregeld door de staat en dat gaf zekerheid. Geen eindeloze zoektochten naar de juiste verzekeringsmaatschappij, zelfs een baan en huis werden door de socialisten gegarandeerd. Bovendien groeten de buren elkaar toen nog, en waren de mensen nog gemütlich. In tegenstelling tot het individualisme wat het Westen ons heeft gebracht, zo redeneert de huisbazin.
Deze hospita is geen uitzondering. Bijna 40 procent van de Duitsers wil het socialisme nog een kans geven, zo blijkt uit een onderzoek van de ‘Friedrich-Naumann-Stiftung für die Freiheit (FNS)’. Meer dan de helft van de Duitsers ziet het gezondheidssysteem uit de tijd van de DDR liever vandaag dan morgen terugkeren.
Is heel Duitsland dan vergeten wat voor verschrikking de DDR was? De vele vluchtelingen zowel vóór – ze waagden hun leven om naar het Westen te komen – , als na – de economie in het Oosten was totaal geruïneerd – de val van de muur, vormen toch voldoende bewijs? Staatssecretaris Timmermans sprak tijdens het debat van 15 juli j.l. zelfs over ‘the prison we call DDR’. En natuurlijk, zo zegt Timmermans, iedere gevangenis zorgt voor zekerheid en veiligheid, maar daarmee blijft het wel een gevangenis.
Maar in het collectieve geheugen van Duitsland lijken herinneringen aan de gruwelen van de DDR uitgewist. Het kennisniveau onder middelbare scholieren over deze periode is bedroevend, zo blijkt uit het onderzoek Soziales Paradies oder Stasi-Staat?

“Viele Schüler glauben, dass Willy Brandt und Konrad Adenauer DDR-Politiker waren. Dass es unter Erich Honecker demokratische Wahlen gab. Dass die Stasi ein harmloser Geheimdienst war. Die Mehrheit aller Schüler wusste auch nicht, wer die Mauer gebaut hat – viele tippten auf die Bundesrepublik oder die Alliierten.”

Dat verklaart de nostalgische gevoelens van de pre-muur generatie. De post-muur generatie verlangt waarschijnlijk terug naar de tijd waar ze de meeste herinneringen aan hebben, en herinneringen gaan altijd samen met heimwee, zou psycholoog Douwe Draaisma zeggen. Simpeler is een verlangen naar de jaren van hun jeugd. Zorgeloze jaren: vrijheid blijheid troef. Want zo werkt het menselijk geheugen.
Maar toch. Kraampjes rond Unter der Linden en rond de Berliner Dom verkopen dagelijks gasmaskers, Stasi petten en Sovjet bondmutsen. Herinneringen aan een gewelddadig verleden, nog geen twintig jaar geleden. Verbieden is waarschijnlijk geen goede oplossing, want het verlangen gaat verder dan koopzucht. Bovendien is burgemeester Wowereit allerminst van plan om Ostalgie aan banden te leggen. Hij ziet desgevraagd geen gevaar in de uiting van heimwee naar het oude Oost-Duitsland.
800px-Ostalgie
Toch wringt het. Iedere verwijzing naar Nazi-symbolen is bij de Duitse wet verboden. Een kunstenaar moest onlangs (17 juli) voor het gerecht verschijnen na het tentoonstellen van een gouden tuinkabouter die Hitlergroet brengt.
Maar heulen met het DDR verleden is blijkbaar geen probleem. Dat maakt Ostalgie niet minder pijnlijk, zo zegt ook de gids van de fietstocht. ‘Het moet een klap in het gezicht zijn voor mensen zoals deheer Liftin, die dierbaren verloren hebben aan het Oost-Duitse regime.’ Een gevoelig verleden vraagt om begrip. Begrip groeit alleen op de vruchtbare bodem die kennis heet. Want wat je zaait op middelbare scholen, oogst je in de toekomst in de sfeer in de straten van Berlijn.

Entry filed under: Uncategorized. Tags: .

From 10 cents to 1 Euro Foto’s fietstocht

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


juli 2009
M D W D V Z Z
« Jun   Okt »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

%d bloggers op de volgende wijze: