Heimwee naar Ampelmann en Trabantjes

juli 10, 2009 at 9:37 am Plaats een reactie

Val van de muur via Duitslandweb.nl

Val van de muur via Duitslandweb.nl

Mijn eerste herinnering aan de val van de muur valt volledig samen met het collectieve geheugen van West-Europa. Beelden van in spijkerbroek gehulde jongeren die over stukken beton klauteren: een uitzinnige massa die het voorzien heeft op een vrolijk gekleurde strook steen. Als kind begreep ik niets van de motieven van deze mensen: het feit dat een muur zulke ingrijpende gevolgen op miljoenen levens had, was voor mij toen nog onvoorstelbaar.

Later kon ik deze beelden combineren met een beginnend historisch besef, en koppelde ik de val van de muur aan dingen die symbool stonden voor de generatie van mijn ouders: levi’s spijkerbroeken, concerten van pink floyd, felgekeurde trainingsjasjes en zelfgedraaide sigaretten. Hierdoor was de muur voor mij jaren lang iets uit het verleden. Een stukje geschiedenis dat gemakkelijk in te passen was in het rijtje van Tweede Wereldoorlog, zestigjarige oorlog en, voor mijn part, de Middeleeuwen.

Pas later drong het pas tot mij door dat de DDR niet alleen bestond in een grijs verleden, maar dat de val van de muur nog geen twintig jaar geleden is. En dat invloed van deze historische gebeurtenis nog dagelijks merkbaar is. Bovendien vond het praktisch plaats ‘om de hoek’, al voelt dat niet zo. Want zoals Geert Mak tijdens het debat toepasselijk stelde: ‘Praag ligt echt ten Westen van Wenen, maar niet in onze hoofden’.

Niet zozeer de val van de muur, maar wat er aan vooraf ging heeft op mij veel indruk gemaakt. Mensenmassa’s die in Oost-Europa de straat op gingen met als doen zich te ontworstelen aan het Sovjetjuk. Russische tanks die door de straten reden en deze mensen hardhandig verdreven.

Burgers in landen hier niet ver vandaan hebben ‘pas nog’ hun leven gewaagd voor de hier al lang verworven vrijheid. En het was, zoals zo vaak, de generatie van twintigers – studenten – die protest aantekende tegen de autoritaire communistische regimes. Studenten waren vaak de aanstichters van protest. Nu, twintig jaar later, is dit voor mij al Nederlandse student, onvoorstelbaar.

Niet alleen grote groepen vochten voor vrijheid. Ook individuen waagden hun leven voor een beter bestaan. De persoonlijke verhalen van West-Duitsers die ten tijde van de bouw van de muur in Oost Duitsland verzeild waren geraakt en niet meer terug konden naar familie, vrienden en werk komen dichter bij.

Maar met alle eerlijkheid moet ik bekennen dat het niet alleen de narigheid is die tot de verbeelding spreekt. Het maanden graven aan een tunnel, de oversteek in een luchtballonnen of de sprong uit het raam van een aan de muur gelegen woonhuis, deze vindingrijkheid heeft een zweem van avontuur. Toch was er lang geen plek voor deze spectaculaire verhalen, maar sinds 1963 worden ze verzameld in een museum naar Checkpoint Charlie. Één van de best bezochte ‘toeristische attracties’ in Berlijn. En niet alleen door toeristen.

Want tegenwoordig wordt in Duitsland met weemoed terug gekeken naar het tijdperk waarin de muur Oost en West scheidde. De destijds zo gehate DDR werd jaren lang verketterd. De beeldvorming, ook nog in de tijd waarin ik als ‘post-berlijnsemuur generatie’ ben opgegroeid was voornamelijk grauw en grijs. Niet voor niets wilden West-Duitsers er niet heen, en hadden Oost-Duitsers er alles voor over om terug te komen naar het Westen.

Zelfs in, de enigszins luchtige film Good bye Lenin, is het duidelijk dat luxe in de DDR minimaal is en beelden op de televisie een façade. Ik associeer de DDR dan ook met eten uit blik, wonen in flats van grijs beton en rijden in één van Europas kleinste auto’s. De val van de muur werd als onmogelijk gezien, ook in het westen. Zoals zuster Christa (werkzaam in een ziekenhuis vlak bij de muur) in de NRC van afgelopen zaterdag zegt: ‘Het was alsof het altijd zo zou blijven’.

Voor mij was de val van de muur een onvermijdelijke gebeurtenis. Terugkijkend lijkt een bijna logische opeenvolging van gebeurtenissen tot deze enorme opslag te hebben geleid. Onvoorstelbaar is voor mij wel, dat dit zo relatief vreedzaam is verlopen. De golf van vreugde die de wereld overspoelde, is voor mij nog steeds voelbaar wanneer ik de foto’s van Berlijn 9 november 1989 bekijk.

De uitzinnig de vreugde over het opheffen van de DDR toen, staat in schril contrast met de opkomende ‘ostalgie’ nu. Ostalgie is een verlangen dat verder gaat dan heimwee naar Trabantjes en Ampelmann-en. Onderzoek laat zien dat ‘de heimwee naar de DDR wijd verbreid is en dat sommige de DDR zelf terug willen’.

Ondanks dat ik de narigheid van de DDR en de scheiding van Europa niet mee heb gemaakt, kan ik mij hier weinig bij voorstellen. Natuurlijk alle goede dingen, hoe vreemd soms ook, keren een keer terug. Levi’s doet opnieuw goede zaken en die trainingsjasjes doen we in de toekomst ook wel weer aan. Maar hoe kan je, als inwoner van een welvarend democratisch land, terug verlangen naar een tijd wars van vrijheid en luxe?

Volgende week in Berlijn, ga ik opzoek antwoorden op deze vragen. Ook zal ik proberen zoveel mogelijk tekenen van ostalgie vast te leggen en vraag ik Duitsers waarbij de muur bepalend was voor hun levensloop naar hun visie op dit verschijnsel.

Entry filed under: Uncategorized. Tags: .

De sprong naar vrijheid Berlijn bereikt!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


juli 2009
M D W D V Z Z
« Jun   Okt »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

%d bloggers op de volgende wijze: